समश्लोकी भगवद्‌गीता
संकलित Updated: 15 April 2021 07:30 IST

समश्लोकी भगवद्‌गीता : समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय सातवा

संस्कृत भाषेतील गीतेचे पद्यरूपात मराठी भाषेत रूपांतर करण्याचे अवघड कार्य सदाशिवराव परांजपे यांनी केले.

समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय सहावा   समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय आठवा

श्री भगवानुवाच

पार्था मन मम ठायी आधारहि धरुनी योगाला ॥

आचरितां केवी मिळशी ऐक निःसंशय पूर्णपणें मजला ॥१॥

शास्त्रीय ज्ञान तसे ब्रह्मज्ञानहि अनुभविक सांगेना ॥

ज्ञातच ती तुज होता समजा याचे जगांत उरले ना ॥२॥

एकदाच सहस्त्री मिळवाया पुरुष सिद्धिला झटतो ॥

सहस्त्र सिद्धात अशा क्वचितचि तत्वता मजसि जाणे तो ॥३॥

माझ्या प्रकृतीमध्ये बुद्धी मन अहंकार ही ताठ ॥

भूमी वायू अग्नी जल गगन असें प्रकार हे आठ ॥४॥

महाबाहु ही कनिष्ट माझी प्रकृती श्रेष्ठ दुजी आहे ॥

जीव भूत ती प्रकृती जी या जगतास सर्वदा वाहे ॥५॥

या दोघा प्रकृती-नी भूते निर्माण सर्वही होती ॥

जग सर्व निर्मितो मी संहारहि मजकडून ती होतीं ॥६॥

श्रेष्ठ मजहून दुजे धनंजय मुळी नसेच या जगती ॥

विश्‍व सर्व मज मध्ये एका सूत्रांत मणि जसे असती ॥७॥

कौंतेय जली रस मी ॐ कार श्रुतींत सूर्य चंद्राची ॥

प्रभा शब्द गगनीचा पौरुषहि पुरुषाचे असे मी ची ॥८॥

पृथ्वीतिल सुगंध मी आग्नीचे तेजही मीच आहे ॥

भूतांचे जीवन मी तापसांचे ही मीच तप आहे ॥९॥

सनातन बीज मजसी भूतांचे पार्थ असें तूं समज ॥

बुद्धिमतांची बुद्धि तेजस्वी जनांचेंच मी तेज ॥१०॥

बल मी बलवानांचे वासना विषयसक्‍ति वगळून ॥

धर्मा न आड येई भारत तो भूत काम मी जाण ॥११॥

सात्त्विक राजस तामस सर्वहि मजपासुनीच हें समज ॥

मजमध्ये सर्वहि ते त्यांमध्यें मी नाहीं हें उमज ॥१२॥

त्रिगुणात्मक वस्तुनी हें सर्वहि विश्‍व मोहिले आहे ॥

कोणी न ओळखी मज अव्यय मी त्रिगुण बाहय आहे हें ॥१३॥

त्रिगुणात्मक मम माया दिव्य अति कठीण ही तरायाला ॥

मजलाच शरण्येती तेचि तरति दुस्तराहि मायेला ॥१४॥

मायेने ज्ञान-नष्ट होऊनि जे बुद्धि आसुरी वरिती ॥

नराधम दुराचारी मूढचि ते मजसि शरण न येती ॥१५॥

अर्जुन भरत श्रेष्ठा पुण्यात्मे भजक चार वर्गाचे ॥

रोगी मोक्षेच्छूही द्रव्येच्छू ज्ञानियाच जातीचे ॥१६॥

सम भावे ज्ञानी जो नित्य भजे मजसि जाण एकाला ॥

श्रेष्ठ तोच मी त्याला, आवडतो तोहि मजसि आवडला ॥१७॥

श्रेष्ठ भक्‍त चार परी ज्ञानी आत्मा असेच मज वाटे ॥

उत्तम गति मी, माझा आश्रय करि चित लावि मम वाटे ॥१८॥

अनंत जन्मा नंतर विश्‍वहि जाणार वासुदेवात ॥

ज्ञानी हे जाणोनी मज मिळे दुर्लभ मीच अत्यंत ॥१९॥

प्रकृती बद्ध होउनि मोह वशहि बहुत वासनानी जे ॥

भजती ईच्छित देवा नियमे प्रेरित वासनांनी जे ॥२०॥

ज्या ज्या उपास्य देवा श्रद्धेनें पूजणेस इच्छी जो ॥

भक्‍ती त्याची करितो दृढ मी त्या देवतेस तोच भजो ॥२१॥

श्रद्धा दृढ होता मग इच्छित देवास तोच अधिक भजे ॥

निर्मी काम्य फले मी देतो मी त्यास इच्छितो तो जे ॥२२॥

नाशवंत फल मिळतें मूढ मज अन्य देव पूजकाना ॥

भजती मजला ऐसे मम भक्‍त मिळविती मज न अन्यांना ॥२३॥

अविनाशी अनुपम ही अव्यक्‍त श्रेष्ठ निर्गुणा मजला ॥

निर्बुद्ध न ओळखुनी म्हणती ते सगुण रुप की मजला ॥२४॥

स्पष्ट मम रुप न दिसे आच्छादित मीच योग मायेंत ॥

अव्यय अनादि मजला यास्तव नाहींत मूर्ख ओळखत ॥२५॥

मी जाणे जीवांना गेले होणार तेवि असणारे ॥

अर्जुना न ओळखतो मजला विश्‍वामधील कोणी रे ॥२६॥

भारत अरि ताप न या गोंधळती भूतमात्र मोहानें ॥

द्वेषेच्छेनें होतीं दुःख सुखें यांत जन्म-तो त्यानें ॥२७॥

पुण्यवान् पुरुषांचीं पापें लय पावती तेच मुक्‍त ॥

दोहोतुन ही होती दृढनिश्‍चयें होति तेच मम भक्‍त ॥२८॥

जरा मरण सुटणेला आश्रय माझा करुन जे झटती ॥

अध्यात्म सत्य ब्रह्मा कर्माचे पूर्ण जाणते होती ॥२९॥

मि अधिभूत अधि दैव अधि यज्ञहि मी असेच जाणति ते ॥

अनन्य चित्तें ऐसें प्राणांतीही आठविती माते ॥३०॥

सारांश

शा.वि.

सृष्टी ही सगळी घडे प्रकृतिनें माझ्याच हे अर्जुना ॥

आकाशांतील शब्द मी रसजलीं सर्वांत मी हें जना ॥

मायाबद्ध अशा न मी कळत जे ज्ञानी मला जाणती ॥

ते तापत्रय जिंकिती सतत जे चित्तीं मला चिंतिती ॥१॥

. . .