श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक १६ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक १५ वा   श्लोक १७ वा

एषा माया भगवतः सर्गस्थित्यन्तकारिणी ।

त्रिवर्णा वर्णिताऽस्माभिः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥१६॥

उत्तम मध्यम अधम जन । तिन्ही अवस्था त्रिभुवन ।

त्रिविध कर्में तीन गुण । हें जाण विंदान मायेचें ॥२॥

ध्येय ध्याता आणि ध्यान । पूज्य पूजक पूजन ।

ज्ञेय ज्ञाता आणि ज्ञान । हेही त्रिपुटी पूर्ण मायेची ॥३॥

दृश्य द्रष्टा आणि दर्शन । कर्म कर्ता क्रियाचरण ।

भोग्य भोक्ता भोजन । हे त्रिपुटी जाण मायेची ॥४॥

शब्द श्रोता आणि श्रवण । घ्रेय घ्राता आणि घ्राण ।

रस रसना रसस्वादन । हे त्रिपुटी जाण मायेची ॥५॥

कर क्रिया आणि कर्ता । चरण चाल चालता ।

बोल बोलणें बोलता । हे त्रिविधावस्था मायेची ॥६॥

अहं सोहं जडमूढता । साधक साधन साध्यता ।

देवी देवो परिवारदेवता । हेही त्रिविधता मायेची ॥७॥

देह देही देहाभिमान । भव भय भवबंधन ।

मुक्त मुमुक्षु अज्ञान । हेंही विंदान मायेचें ॥८॥

सुख दुःख जडत्व पूर्ण । आधी समाधी व्युत्थान ।

उत्पत्ति स्थिति निधन । इंहीं लक्षणीं संपूर्ण माया विलसे ॥९॥;

नभीं नीळिमा पूर्ण भासे । शेखीं नीळिमेचा लेशही नसे ।

तेवीं स्वरुपीं माया आभासे । मिथ्यावेशें मायिक ॥२१०॥

जेवीं प्रत्यक्ष दिसे मृगजळ । परी तें निदाघचि केवळ ।

तेवीं स्वरुपीं माया प्रबळ । मुळीं निर्मूळ आभासे ॥११॥

हे मिथ्या माया कल्पनावशें । प्रबळ बळें भासली दिसे ।

नासूं जातां नाशिजे ऐसें । सत्यत्वें नसे निजांग ॥१२॥

नांवरुपाचिया भडसें । ब्रह्मादिक केले पिसे ।

मिथ्या त्रिपुटीविन्यासें । ज्या बांधिलें दिसे त्रैलोक्य ॥१३॥

जेवीं रुपासवें दिसे छाया । नाशितां नातुडे नाशावया ।

तेवीं स्वरुपीं मिथ्या माया । अतिदुर्जया देवांसी ॥१४॥

जेवीं देहासवें मिथ्या छाया । तेवीं ब्रह्मीं मिथ्या माया ।

कल्पनायोगें वाढली वायां । यालागीं ’अजया’ वेदशास्त्रें म्हणती ॥१५॥

राया कल्पना वाढे जे ठायीं । तेंचि मायेचें दृढ मूळ पाहीं ।

जो निर्विकल्प निजदेहीं । त्यासी माया नाहीं तिहीं लोकीं ॥१६॥

कल्पिती कल्पना जे राया । तेचि जाण मुख्य माया ।

आणीक रुपकें सांगावया । नातुडे माया निरुपणीं ॥१७॥;

तेचि त्रिविध मुख्यलक्षणीं । माया सांगितली विवंचोनी ।

आतां कोण्या अर्थींचे श्रवणीं । अत्यादरु मनीं वर्ते राया ॥१८॥

माया दुस्तर दारुण । ऐकूनि ऋत्विज ब्राह्मण ।

थरारले सभाजन । राजाही पूर्ण विस्मित जाहला ॥१९॥

नवल मायेचें रुपक । नाशूं न शकतीच ज्ञाते लोक ।

जिया गोंविले ब्रह्मादिक । इतरांचा देख पाडु कोण ॥२२०॥

माया आक्रमूनि शिवासी । तोही आणिला जीवत्वासी ।

ते माया तरवे दीनासी । तो उपावो यासी पुसों पां ॥२१॥

सुखोपायें दीन जन । दुस्तर माया तरती पूर्ण ।

तदर्थी राजा आपण । अत्यादरें प्रश्न श्रद्धेनें पुसे ॥२२॥

. . .