श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक ४३ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक ४२ वा   श्लोक ४४ वा

आविर्होत्र उवाच-कर्माकर्मविकर्मेति वेदवादो न लाकिकः ।

वेदस्य चेश्वरात्मत्वात्तत्र मुह्यन्ति सूरयः ॥४३॥

कर्माकर्मविकर्म जाणा । सामान्य नव्हे नृपनंदना ।

करितां विभागविवंचना । नुगवे सज्ञानां स्मृतिकारांसी ॥७६०॥

जे स्वयें प्रतिसृष्टिकारी । तेही भुलले कर्मविभागावरी ।

जे समुद्र घोंटिती चुळेकरीं । तेही कर्मसागरीं बुडाले ॥७६१॥

येचि कर्मविवंचनेसाठीं । ऋषिमर्षींचिया कोटी ।

मताभिमानें झाले हिंपुटी । त्यांसीही शेवटीं नुगवेचि ॥७६२॥

कर्माकर्मविभाग जाणा । स्वयें नुगवेचि चतुरानना ।

इतरांची कोण गणना । कर्मविवंचना करावया ॥७६३॥

कर्म वेदमूळ जाण । वेदु स्वयें नारायण ।

वेदवादविवंचन । करितां मौन श्रुतिशास्त्रां ७६४॥

कर्म-अकर्म-विकर्म जाण । एकचि परी त्रिविध भिन्न ।

तेंही विभागविवंचन । सावधान अवधारीं ॥७६५॥

श्वेत मृदु मधुर । त्रिविधभेदें एक साखर ।

तेवीं एकचि त्रिप्रकार । कर्मठ नर मानिती कर्म ॥७६६॥

भिन्न करितां मधुरता । तीमाजीं ये मृदु-श्वेतता ।

श्वेतताचि भिन्न करितां । मृदु-मधुरता तीमाजीं ॥७६७॥

तेवीं भिन्न करितां ’कर्म’ । कर्मा सर्वांगीं ’अकर्म’।

कर्म अकर्मामाजीं ’विकर्म’ । मिरवे परम सौभाग्यें ॥७६८॥

मुख्य मूळीं जें कां निपजे । ’कर्म’ ऐसें त्यातें म्हणिजे ।

विहिताविहितक्रिया जे जे । ’विकर्म’ म्हणिजे तिये नांव ॥७६९॥

कर्म अकर्मयोगें चळे । ऐसें विकर्मीं ज्यासी विवळे ।

त्यास ’निष्कर्मता’ आकळे । गुरुकृपाबळें तत्काळ ॥७७०॥

कर्मावरी कर्म विशेष वाढे । ’विकर्म’ त्यातें म्हणणें घडे ।

जेथें कर्म रिघों न शके पुढें । ’अकर्म’ चोखडें या नांव ॥७७१॥

ऐशी कर्मविवंचना अटक । हा प्रश्न केला तैं तूं बाळक ।

त्याचिलागीं गा राया देख । सनकादिक न सांगितीचि ॥७७३॥

कर्माकर्मविवंचना । अधिकारेंवीण कोणा ।

सांगों नये नृपनंदना । कर्म सज्ञाना अतिदुर्बोध ॥७७३॥

. . .