श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक १४ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक १३ वा   श्लोक १५ वा

अथैषां कर्मकर्तॄणां भोक्तॄणां सुखदुःखयोः ।

नानात्वमथ नित्यत्वं लोककालागमात्मनाम् ॥१४॥

नाना फळें अभिलाषिते । कर्माचे जे कर्मकर्ते ।

सुखदुःखांचे जे भोक्ते । अनेकत्वें येथें अनंत ॥३८०॥

म्हणती जे मानिती एकात्मता । तरी एकाचेनि सुखें सुख समस्तां ।

कां एकाचेनि पापें पापता । न घडे सर्वथा सकळांसी ॥८१॥

ऐसें कर्मवादियांचें मत । जीव नित्य आणि अनंत ।

मुख्य ईश्वरचि नाहीं म्हणत । कर्तें येथ निजकर्म ॥८२॥

मीपणें जें स्फुरे स्फुरण । ते प्रतिशरीरीं जीव भिन्न ।

त्यांच्या स्वरूपाचें प्रमाण । कर्ता भोक्ता जाण म्हणताति ॥८३॥

ऐकें विवंचना सावचित्त । लोक काळ श्रुति जीवित ।

अनेकत्वें अनित्य । हें वेदांतमत पैं माझें ॥८४॥

उद्धवा कर्मवाद्यांचे ऐसें मत । सत्य मानील तुझें चित्त ।

तरी बुडवील निजस्वार्थ । अंगीं अनर्थ वाजेल ॥८५॥

तोचि अनर्थ म्हणसी कैसा । तरी कर्मवाद्यांचा भावो ऐसा ।

हा पूर्वपक्षाचा ठसा । अभिप्रावो ऐसा परियेसीं ॥८६॥

परमात्मा निर्विकाररूप । एक न मानिती सर्वस्वरूप ।

संन्यासु ऐकतां म्हणती पाप । मतजल्प मतवाद्यां ॥८७॥

त्यागसंन्यास जे करिती । त्यांतें अनधिकारी म्हणती ।

कर्म मुख्यत्वें मानिती । वैराग्य निंदिती निजमतें ॥८८॥

कर्म करोनि भोगिजे सुख । तें कर्म त्यजिती निःशेख ।

निष्कर्मासी कैंचें सुख । परम दुःख तो त्यागु ॥८९॥

वैराग्य न घडावया कारण । चौं प्रकारीं बोलती जाण ।

तेंही सांगेन मी लक्षण । सावधान परियेसीं ॥३९०॥

म्हणती अनित्य असते कांहीं । तरी वैराग्य घडतें ते ठायीं ।

येथ अनित्यचि नाहीं । वैराग्यें कायीं त्यजावें ॥९१॥

वैराग्य होये चौं प्रकारीं । मीमांसक नित्य मानिती चारी ।

निजमताचा गर्व भारी । चार्‍ही खरीं नित्यत्वें ॥९२॥

कर्मप्रकाशक वेद मूळ । तो आगम नित्य मानी अढळ ।

जीव नित्यचि म्हणे सकळ । भोगकाळ तोही नित्य ॥९३॥

स्वर्गादि लोक भोगस्थान । वेदु बोलिला आपण ।

मिथ्या नव्हे वेदवचन । चार्‍ही प्रमाण नित्यत्वें ॥९४॥

उद्धवा यापरी पाहीं । म्हणती अनित्य येथ नाही ।

वैराग्यें करावें कायी । मिथ्या पाहीं वैरागी ॥९५॥

हो कां भोग्य जरी नश्वर होतें । अथवा मायिक कांहीं असतें ।

तरी वैराग्य संभवतें । तें तंव येथें असेना ॥९६॥

. . .