श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक १५ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक १४ वा   श्लोक १६ वा

मन्यसे सर्वभावानां संस्था ह्यौत्पत्तिकी यथा ।

तत्तदाकृतिभेदेन जायते भिद्यते च धीः ॥१५॥

जीवाच्या भोग्यपदार्था । स्त्रक-चंदनादि-वनिता ।

त्यांसी प्रवाहरूपें नित्यता । म्हणती तत्त्वतां स्वमतें ॥९७॥

आत्मा आहे जग नाहीं । हें घडलेंचि नाहीं कांहीं ।

जळेंवीण समुद्र पाहीं । उरला नाहीं सर्वथा ॥९८॥

सृष्टि प्रवाहरूपें नित्य । पितृपुत्रत्वें अखंड वाहत ।

कर्मास्तव यातायात । सृष्टि अनित्य हें न घडे ॥९९॥

नित्यासी ईश्वर कर्ता । हेंही न घडे गा तत्त्वतां ।

नित्याचा कोण नव्हे कर्ता । ईश्वरु सर्वथा येथ नाहीं ॥४००॥

वेदांती स्वरूपभूत । आत्मा ज्ञानस्वरूप म्हणत ।

हेंही न घडे गा येथ । ऐसें स्वमत बोलती ॥१॥

घटपटाकार पाहातां । ज्ञानासी त्रिक्षणावस्था ।

आत्मा ज्ञानस्वरूप म्हणतां । लाज सर्वथा त्यां न ये ॥२॥

एवं वेदांत्याच्या ठायीं । आत्मनिश्चियो दृढ नाहीं ।

'मोक्ष' म्हणती जो कांहीं । तोही पाहीं मिथ्याचि ॥३॥

इंद्रियसुखेंवीण सुख । मोक्ष म्हणती ते अविवेक ।

इंद्रियद्वारा जीवांसी हरिख । भोगितांही मूर्ख न मानिती ॥४॥

देहेंवीण विदेही । सुख भोगिजे कोणें कांहीं ।

अद्वैतवादी जल्पती कांहीं । तें सत्य नाहीं सर्वथा ॥५॥

जीवासी जेणें सुखप्राप्ती । ते इंद्रियेंचि नाहीं म्हणती ।

डोळे फोडूनि देखणे होती । तैसी वदंती वेदांत्यां ॥६॥

येथ ईश्वरुचि नाहीं फुडा । मा तो फळ देईल हा बोल कुडा ।

अद्वैतवादी मूर्ख गाढा । नागवी मूढां वैराग्यें ॥७॥

गांव ठावो ना पदवी । तो मिथ्या ईश्वरु धरोनि जीवीं ।

कर्मफळीं नैराश्य करवी । अथवा सांडवी कर्मातें ॥८॥

नरदेहीं ज्ञान उपजलें । तेणें देहचि नाशिलें ।

फळें वृक्षमूल छेदिलें । कोणीं देखिलें कोठेंही ॥९॥

ज्ञानाचे परिपाकदशें । म्हणती अवघा संसारुचि नाशे ।

सृष्टि प्रवाहरूपें नित्य असे । नित्य नासे कैसेनि ॥४१०॥

मनुष्याचे हृदयींचें ज्ञान । तेणें संसाराचें निर्दळण ।

तरी खद्योततेजें जाळिले जाण । ग्रहगण शशी सूर्य ॥११॥

एवं करूं जातां निवृत्ति । केले कष्ट ते मिथ्या होती ।

इंद्रियेंवीण सुखप्राप्ति । नव्हे निश्चितीं जीवासी ॥१२॥

यालागीं निवृत्ति ते वृथा कष्ट । सर्वांसी प्रवृत्तिच अतिश्रेष्ठ ।

कर्में करोनियां उद्‍भट । फळें वरिष्ठ भोगावीं ॥१३॥

संसार म्हणती मायिक । ते जाणावे केवळ मूर्ख ।

संसारवेगळें सुख । नाहीं देख जीवासी ॥१४॥

मनुष्याधिकारें सुखप्राप्ति । यालागीं देव मनुष्यत्व वांछिती ।

वेदांती मनुष्यत्व निंदिती । केवीं ते युक्ती मानावी ॥१५॥

वेदें अधिकारु बोलिला । तो वेदुचि इंहीं वेडा केला ।

यांचे लागला जो बोला । तो नागवला सर्वस्वें ॥१६॥

वेदाचें वेदवचन । सर्वार्थीं तें प्रमाण ।

मिथ्या म्हणतो तें वेदवचन । थोर सज्ञान हे झाले ॥१७॥

ऐशी मीमांसकांची वदंती । नानापरींच्या चाळिती युक्ती ।

आपुलें मत स्थापिती । तें मिथ्या निश्चितीं उद्धवा ॥१८॥

लापनिका ऐसें मिथ्या त्यांचें मत । अंगीकरूनि प्रस्तुत ।

प्रपंच‍अनर्थता दावित । दृढ स्थापित वैराग्य ॥१९॥

. . .