श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक १८ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक १७ वा   श्लोक १९ वा

न देहिनां सुखं किञ्चिद् विद्यते विदुषामपि ।

तथा च दुःखं मूढानां वृथाहङ्करणं परम् ॥१८॥

कर्माचे जे तत्त्वतां ज्ञाते । तेही दुःखी देखों येथें ।

सुखी देखिजे मूर्खातें । जे कर्मातें नातळती ॥५२॥

चुकोनि यज्ञपुरुषा अच्युतातें । अग्निहोत्रा करिती यागातें ।

तें स्वकर्मचि त्यांचें त्यांतें । विपरीतार्थें फळतसे ॥५३॥

अग्नि तो तंव स्वरूप माझें । श्रुतिमंत्र ते तंव माझीं बीजें ।

आणि होमद्रव्य जें जें । तेंही माझें स्वरूप ॥५४॥

ऐशिया मज सर्वगतातें । नास्तिक्य देवोनि निजचित्तें ।

अनीश्वरवादी करिती यागातें । तोचि त्यांतें बद्धक ॥५५॥

स्त्रुक स्त्रुवा आणि प्रणीतापात्र । मांडूं शिकले कर्मतंत्र ।

मज निजात्मयाचें चुकलें सूत्र । तेणेंचि अपवित्र तो यागु ॥५६॥

सकळ हें सर्वमुखीं । मज अर्पितसे यज्ञपुरुखीं ।

हें न मनिजे याज्ञिकीं । बुद्धी अल्प कीं सकाम ॥५७॥

मज न अर्पितां जें सुकृत । तेंचि जाण दुःख दुरित ।

विषा नांव अमृत म्हणत । तैसें सुकृत सकाम ॥५८॥

मातें न पवतां जो स्वर्ग । तो जाणावा उपसर्ग ।

तेथींचा भोग तो महारोग । मूढ उद्योग याज्ञिकां ॥५९॥

कर्मीं कर्म विगुण होत । तेथ स्मरावा मी अच्युत ।

नामें न्यून तें संपूर्ण होत । हें सामर्थ्य नामाचें ॥४६०॥

तो मी अंगें आपण । याज्ञिकां मागों गेलों अन्न ।

मज नेदितीच ते ब्राह्मण । कर्मठपण तें कर्माचें ॥६१॥

मज यज्ञपुरुषातें सांडून । करिती इंद्रादिकांचे भजन ।

ते इंद्रादिक मज‍अधीन । कर्मवैगुण्य हें त्यांसी ॥६२॥

जे कर्म न करिती कृष्णार्पण । त्यांचें मळिण प्राक्तन ।

तेणें इहलोकीं दरिद्रता जाण । पडे विघ्न परलोकीं ॥६३॥

चुकवूनियां निजमुख । सर्वांगीं खिरीसाकरेचा देख ।

लेपु देतां न वचे भूक । अधिक दुःख तेणें होय ॥६४॥

तैसें मज चुकवूनि यज्ञपति । जे यागातें आचरती ।

बाळविधवे गर्भप्राप्ती । तैशीं फळें येती त्या यागा ॥६५॥

कर्म‍उद्देशें द्रव्य मागतां । यज्ञफळ ने द्रव्यदाता ।

याज्ञिक तो राहे रिता । मी कर्ता हा अभिमानु ॥६६॥

जैसा चाटू खिरीआंतु । चाटुवेंचि खिरी वाढिजेतु ।

चाटू खरकटल्या सांडितु । भोक्ते भोगित परमान्न ॥६७॥

सरस ऊंस घालिजे घाणा । रस पिळूनि भरे भाणा ।

रिता चोपटीं करकरी घाणा । ते गती जाणा याज्ञिकां ॥६८॥

तैसे याज्ञिक यज्ञ आचरत । द्रव्यदात्यासी तें फल होत ।

पशुहिंसा याज्ञिकां प्राप्त । दोषी होत अभिमानें ॥६९॥

एवं कर्मकुशळ याज्ञिक । यापरी ते भोगिता दुःख ।

कर्म नेणती जे मूर्ख । ते परम सुख भोगिती ॥४७०॥

नेणती कर्माच्या घडामोडी । परी माझी श्रद्धा पोटीं गाढी ।

तेणें उल्लंघोनि दुःखकोडी । निजात्मगोडी भोगिती ॥७१॥

कर्मीं कर्मादरु नेणत । माझ्या ठायीं श्रद्धायुक्त ।

भाळे भोळे माझे भक्त । सुख अनंत पावले ॥७२॥

काय कर्म केलें गोपाळीं । जे अखंड मजसवें गोकुळीं ।

भोगिली निजसुखनव्हाळी । करोनि होळी कर्मांची ॥७३॥

पाहतां गोपिकांचें कर्म । कर्ममार्गीं निंद्य धर्म ।

पावल्या माझें परम धाम । जीवीं पुरुषोत्तम आवडला ॥७४॥

खग-मृग-गो-सर्पादि समस्त । माझे निजपदीं झाले प्राप्त ।

याज्ञिकां कर्माभिमान बहुत । दुःख भोगित निजकर्में ॥७५॥

केवळ कर्मठ कर्मजड । आम्ही सर्वज्ञ ज्ञाते दृढ ।

हा अभिमान धरिती मूढ । दुःख वाड तयांसी ॥७६॥

दीपीं पतंगा मरण देख । तो उडी घालितां मानी सुख ।

तैसें कर्मठां कर्म केवळ दुःख । मानिती सुख अभिमानें ॥७७॥

अभिमानेंचि सर्वथा । नसती जीवासी म्हणे स्वतंत्रता ।

तेंही न घडे विचारितां । ऐक आतां सांगेन ॥७८॥

. . .