श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक १६ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक १५ वा   श्लोक १७ वा

न स्तुवीत न निन्देत कुर्वतः साध्वसाधु वा ।

वदतो गुणदोषाभ्यां वर्जितः समदृङ् मुनिः ॥१६॥

निंदेच्या तिखट बाणीं । दृढ विंधिल्या दुर्जनीं ।

हे असाधू हें नुपजे मनीं । नो बले वचनीं ते दोष ॥६८॥

भाविक सात्त्विक साधू । मिळोनि करिती स्तुतिवादू ।

तूं ईश्वरी पुरुष शुद्धु । हा गुणानुवादू ऐकोनि ॥६९॥

मी उत्तम हें नुपजे मनीं । उंच नीच नेदखे जनीं ।

हे साधु लोक भले गुणी । हे मुक्ताची वाणी वदेना ॥४७०॥

साधु असाधु पाहतां जनीं । तो ब्रह्मरूप देखे दोनी ।

देखतें देखे तद्‌रूपपणीं । निजात्मदर्शनीं निजबोधु ॥७१॥

तेथ कोणाची करावी निंदा । कोणाच्या करावें गुणानुवादा ।

मीचि विश्व हें आलें बोधा । स्तुतिनिंदा निमाली ॥७२॥

त्यासी आत्मसाक्षात्कारीं विश्राम । नित्य निजात्मपदीं आराम ।

साधु असाधु हा फिटला भ्रम । स्वयें आत्माराम तो जाला ॥७३॥

असाधुत्वें निंदावे ज्यासी । तंव आत्मस्वरूपें देखे त्यासी ।

साधु म्हणौनि वर्णितां गुणासी । देखे त्यासी निजरूपें ॥७४॥

उजव्या वंद्यत्वें शुद्धभावो । डाव्या निंद्यत्वें निजनिर्वाहो ।

पुरुषासी दोंहीचा समभावो । वंद्य निंद्य पाहा हो समत्वें तैसे ॥७५॥

तेथ साधु असाधु अनुवादा । वर्जिली स्तुति आणि निंदा ।

समत्वें पावला समपदा । सुखस्वानंदाचेनि बोधें ॥७६॥

मुक्ताची हे वोळखण । यापरी उद्धवा तूं जाण ।

आतां आणिकही लक्षण । तुज मी खूण सांगेन ॥७७॥

प्रकट मुक्ताचें लक्षण । म्यां तुज सांगितलें जाण ।

तें लौकिकीं मानी कोण । विकल्प गहन जनाचे ॥७८॥

प्रारब्धवशास्तव जाण । एकादें अवचटे दिसे चिह्न ।

इतुक्यासाठीं मुक्तपण । मानी कोण जगामाजीं ॥७९॥

मुक्त मुक्तपणाची पदवी । सर्वथा जगामाजीं लपवी ।

जो आपुली मुक्तता मिरवी । तो लोभस्वभावी दांभिकु ॥४८०॥

शुक वामदेव मुक्त म्हणतां । सर्वांसी न म्हणवे सर्वथा ।

मा इतरांची काय कथा । माझीही मुक्तता न मानिती ॥८१॥

म्यां गोवर्धनु उचलिला । दावाग्नि प्राशिला ।

अघ बक विदारिला । प्रत्यक्ष नाशिला काळिया ॥८२॥

जों जों हा देहाडा । तों तों नीच नवा पवाडा ।

निजसुखाचा उघडा । केला रोकडा सुकाळु ॥८३॥

त्या माझें मुक्तपण । न मानिती याज्ञिक ब्राह्मण ।

इतरांची कथा कोण । विकल्प दारुण लौकिकीं ॥८४॥

यालागीं मुक्ताचें मुक्तपण । मुक्तचि जाणे आपण ।

इतरांसी न कळे तें लक्षण । अतिविचक्षण जर्‍ही जाला ॥८५॥

मुक्त लौकिकीं वर्तत । जड-मूढ-पिशाचवत ।

तींही चिन्हें समस्त । ऐक निश्चित सांगेन ॥८६॥

. . .