श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक २४ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक २३ वा   श्लोक २५ वा

मदर्थे धर्मकामार्थान् आचरन् मदपाश्रयः ।

लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥२४॥

माझे भक्त जे उत्तम । त्यांचा धर्म अर्थ मीचि काम ।

मजवेगळा मनोधर्म । अन्यथा कर्म करूं नेणे ॥४८॥

माझें भजन उत्तम कर्म । मज अर्पे तो शुद्ध धर्म ।

मजकामने हा शुद्धकाम । ज्याचा आराम मजमाजीं ॥४९॥

वेंचूनियां नाना अर्थ । संग्रहो करिती परमार्थ ।

नश्वर अर्थ जें वित्त । तें माझे भक्त न संचिती ॥७५०॥

ज्यांचें धनावरी चित्त । ते केवळ जाण अभक्त ।

ते जें जें कांही भजन करीत । तें द्रव्यार्थ नटनाट्य ॥५१॥

भक्तीमाजीं विरुद्धपण । विरुद्ध धर्माचें लक्षण ।

तेंही करीन निरूपण । सावधान अवधारीं ॥५२॥

मनसा वाचा कर्में जाण । जेथ नाहीं मदर्पण ।

तें तें दांभिक भजन । केवळ जाण उदरार्थ ॥५३॥

माझें भजन करूनि गौण । जो करूं रिघे धनार्जन ।

हें भजनविरुद्ध लक्षण । मुख्य जाण भक्ताचें ॥५४॥

गांठींचें वेंचूं नेणे धन । कोरडें करी माझें भजन ।

मजसी जेणें केलें वंचन । विरुद्धलक्षण मुख्यत्वें ॥५५॥

या नांव अर्थविरुद्धता । आतां दुष्टकामीं जो विचरता ।

मी भजतसें भगवंता । दोष सर्वथा मज न लगे ॥५६॥

ऐस‍ऐसिया भावना । जो दृष्ट कामीं विचरे जाणा ।

हे भजनीं विरुद्धलक्षणा । भक्ता अभक्तपणा आणीत ॥५७॥

मज नार्पितां जें जें श्राद्ध । ते त्याची कल्पना विरुद्ध ।

श्राद्धसंकल्प अविरुद्ध । मदर्पणें वेद गर्जती ॥५८॥

श्राद्धीं मुख्य संकल्प जाण । पितरस्वरूपी जनार्दन ।

ऐसें असोनियां जाण । नैवेद्य मदर्पण न करिती ॥५९॥

अन्न ब्रह्म अहं ब्रह्म । हें श्राद्धीचें गुह्य वर्म ।

ऐसें नेणोनि शुद्ध कर्म । वृथा भ्रम वाढविती ॥७६०॥

मी सकळ जगाचा जनिता । मुख्य पितरांचाही मी पिता ।

त्या मज कर्म नार्पितां । विरुद्ध सर्वथा तें श्राद्ध ॥६१॥

मज नार्पितां जें जें करणें । तें तें उपजे अभक्तपणें ।

विरुद्ध धर्माचीं लक्षणें । दुःख दारुणें अनिवार ॥६२॥

उत्तम भक्तांचें लक्षण । संकल्पेंवीण जाण ।

अन्नपानादि मदर्पण । करिती खूण जाणती ॥६३॥

ध्रुवाच्यापरी अढळ । ते माझ्या ठायीं भजनशीळ ।

ते माझी भक्ति अचंचळ । अतिनिश्चळ पावती ॥६४॥

आर्त जिज्ञासु अर्थार्थी । या तिघांसी जी नव्हेचि प्राप्ती ।

ते माझी जे चौथी भक्ती । प्रेमें पावती उद्धवा ॥६५॥

आर्त आर्तिहरणकाजें । जिज्ञासु जाणपणालागीं भजे ।

तिजेनि वांछिजे । अतिअर्थसिद्धी ॥६६॥

यावरी चौथियाचे ठायीं । या कल्पनांचा मागमोस नाहीं ।

यालागीं चौथी भक्ति पाहीं । त्याच्या ठायीं घर रिघे ॥६७॥

जया भक्तीमाजीं वाडेंकोडें । मीच मी चहूंकडे ।

जेथींच्या तेथें सांपडें । हें भजनें जोडे तयासी ॥६८॥

संकल्प केलियावीण । सहजें होतसे मदर्पण ।

हें चवथे भक्तीचें लक्षण । अतर्क्यभजन पैं माझे ॥६९॥

तेथ जें करणें तेचि पूजा । जें बोलणें तो जपू माझा ।

जें देखणें तें अधोक्षजा । दर्शन वोजा होतसे ॥७७०॥

तेथ चालणें ते यात्रा माझी । जें भक्षी तें मजचि यजी ।

त्याची निद्रा ते समाधि माझी । ऐसा मजमाजीं भजतसे ॥७१॥

यापरी अनायासें जाण । सहजें होतसे मदर्पण ।

हे चौथी भक्ति सनातन । उद्धवा संपूर्ण तो लाभे ॥७२॥

उद्धवा ऐसें मानिसी चित्तीं । जे मुळींहूनि चारी भक्ती ।

पहिली दुजी तिजी चौथी । मिथ्यावदंती कल्पना ॥७३॥

सहज माझी जे प्रकाशस्थिती । ते भक्ति बोलिजे भागवती ।

संविती बोलिजे वेदांतीं । शैवीं शक्ती बोलिजे ॥७४॥

बौद्ध जिनेश नेमिनाथ । जोगी म्हणती आदिनाथ ।

भैरव खंडेराव गाणपत्य । अव्यक्त म्हणत एक पै ॥७५॥

एक म्हणती हे आदिमाता । सौर म्हणती तो हा सविता ।

असो नांवांची बहु कथा । उपासकता विभागें ॥७६॥

ऐशी जे कां प्रकाशस्थिती । त्या नांव बोलिजे भक्ती ।

जेणें प्रकाशें त्रिजगतीं । उत्पत्ति स्थिति लय भासे ॥७७॥

माझ्या नाना अवतारमाळा । येणें प्रकाशें प्रकाशती सोज्ज्वळा ।

देवो देवी सकळा । येणें प्रकाशमेळां भासती ॥७८॥

माझ्या अवतारांची उत्पत्ती । तेणें प्रकाशें असे होती ।

नाना चरित्रें अंतीं । प्रवेशती ते प्रकाशीं ॥७९॥

ऐसिया प्रकाशाची जे प्राप्ती । ते जाण सनातन माझी भक्ती ।

उद्धवा म्यां हे तुजप्रती । यथानिगुती सांगीतली ॥७८०॥

निश्चळभक्ती सनातन । हें मुळींचें पदव्याख्यान ।

यालागीं भक्ति सनातन । समूळ जाण बोलिलों ॥८१॥

सांडूनि पदपदार्था । नाहीं बोलिलों जी वृथा ।

सावधान व्हावें श्रोतां । पुढील कथा अनुपम ॥८२॥

उद्धवा हे ऐसी माझी भक्ती । कैसेनि म्हणसी होये प्राप्ती ।

भावें धरिलिया सत्संगती । माझी भक्ती उद्‍बोधे ॥८३॥

. . .