श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक ४४ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक ४३ वा   श्लोक ४५ वा

वैष्णवे बंधुसत्कृत्या हृदि खे ध्याननिष्ठया ।

वायौ मुख्यधिया तोये द्रव्यैस्तोयपुरःस्कृतैः ॥४४॥

वैष्णवसेवा अत्यंत कठिण । तेथें जाती नाहीं गा प्रमाण ।

न म्हणावा शूद्र ब्राह्मण । भक्तिप्राधान्यभावार्थे ॥९५॥

विदुर दासीपुत्र प्रसिद्धु । त्यासी आवडला गोविंदु ।

झाला वैष्णवांमाजीं अतिशुद्धु । कैसेनि निंद्यु म्हणावा ? ॥९६॥

योनि जन्मला मर्कट । तो वैष्णवांमाजीं अतिश्रेष्ठ ।

हनुमंत म्हणावया कनिष्ठ । ऐसा पापिष्ठ कोण आहे ॥९७॥

राक्षसांमाजीं बिभीषण । दैत्यांमाजीं प्रल्हाद जाण ।

भगवंतासी अनन्यशरण । वैष्णवपण तेणें त्यांसी ॥९८॥

जाती उत्तम भक्तिहीन । तो वैष्णव नव्हे जाण ।

अथवा करी दांभिक भजन । वैष्णवपण त्या नाहीं ॥९९॥

वैष्णवीं मानी जातिप्रमाण । शालिग्राम मानी पाषाण ।

गुरूसी मानी माणुसपण । तो पापिष्ठ जाण सर्वथा ॥१४००॥

जाणीव शाहणीव ज्ञातेपण । सांडूनि जातीचा अभिमान ।

जो मज होय अनन्यशरण । वैष्णव जाण तो माझा ॥१॥

त्या वैष्णवाचें पूजन । बाह्य उपचारें नव्हें जाण ।

बंधस्नेहें कळवळी मन । साचार पूजन त्या नांव ॥२॥

ऐक सख्या बंधूचा स्नेहो । बंधूसी रणीं लागतां घावो ।

घायाआड स्वयें रिघोनि पहा हो । शत्रुसमुदावो विभांडी ॥३॥

तैसा पोटाआंतुला कळवळा । तोचि वैष्णवपूजेचा सोहळा ।

स्नेहेंवीण टिळे माळा । सुख गोपाळा तेणें नव्हे ॥४॥

एका पितयाचे पुत्र साधू । अकृत्रिम होती बंधू ।

माजीं सापत्‍नविरोधू । स्नेह शुद्धू तो नव्हे ॥५॥

भक्ताअभक्तांची उत्त्पती । मजपासूनि गा निश्चिती ।

भावाभावसापत्‍नप्राप्ती । विरुद्ध स्थिती परस्परें ॥६॥

वैष्णव विष्णूचे उदरीं जाण । ते उदरीं उदरस्थ व्हावें आपण ।

तैं सहजें झाले सखेपण । अकृत्रिम जाण कळवळा ॥७॥

ऐसा बंधुस्नेहें जो कळवळा । तेचि पूजा वैष्णवकुळा ।

वैष्णवपूजकाजवळा । भावें भुलला मी तिष्ठें ॥८॥

वैष्णवपूजेचें लक्षण । तें पांचवें माझें पूजास्थान ।

ऐक आकाशाचें पूजन । केवळ माझें ध्यान ते ठायीं ॥९॥

आकाश निर्लेप निर्विकार । अतिसूक्ष्म निराकार ।

तैसें माझें ध्यान निरंतर । हृदयीं साचार करावें ॥१४१०॥

ध्यानीं बैसोनि सावकाश । सगळें सर्व महदाकाश ।

जो आपुलें करी हृदयाकाश । तेणें मी परेश पूजिला ॥११॥

अतिसूक्ष्मनिर्विकार । हृदयीं माझें ध्यान सधर ।

तेचि पूजा गा साचार । अपरंपार मी पूजिलों ॥१२॥

आकाशा लेप लावूं जातां । लावितां न लागे सर्वथा ।

तेवीं सर्व कर्मीं वर्तता । आपुली मुक्तता जो देखे ॥१३॥

आकाश सर्व पदार्थीं व्याप्त । व्याप्त असोनि अतिअलिप्त ।

तेवी सर्व कर्मीं वर्तत । कर्मातीत नभनिष्ठा ॥१४॥

आकाश माझें पूज्यस्थान । तेथील पूजेचें हें विधान ।

हें सहावें पूजाअधिष्ठान । वायूचें अर्चन तें ऐक ॥१५॥

वायूच्या ठायीं भगवद्‍बुद्धी । ज्याची ढळों नेणें कधीं ।

वायूचेनि भूतां चेतनसिद्धी । जगातें त्रिशुद्धी धरिता तो ॥१६॥

वायुरूपें मीचि जाण । जालों सर्व भूतांचा प्राण ।

प्राणाचा मी मुख्य प्राण । मद्‌रूपें पवन या हेतु ॥१७॥

वायू व्योमीं जन्म पावें । जन्मोनि व्योमावेगळा नव्हे ।

सर्व कर्मीं तेथेंचि संभवे । अंती स्थिरावे निजव्योमीं ॥१८॥

तेवीं जन्मकर्मनिदान । पावोनि न सांडी अधिष्ठान ।

प्राणाचा जो होय प्राण । हेंचि पूजन वायूचें ॥१९॥

प्राणाचें गमनागमन । तेथ सोहंहंसाचें नित्य ध्यान ।

तेंचि करितां नित्य सावधान । हेंचि पूजन वायूचें ॥१४२०॥

मद्‌रूपें दृढभावन । वायूचें जो करी आपण ।

तें पवनाचें पूजन । पूजास्थान सातवें ॥२१॥

जीवनें जीवनाची पूजा । जीवनेंचि निपजे वोजा ।

ते पूजा पावे अधोक्षजा । तो भक्त माझा पढियंता ॥२२॥

’आपो नारायणः साक्षात्’ । या मंत्राचा जो मंत्रार्थ ।

देवें देवोचि पूजिजेत । जाण निश्चित उद्धवा ॥२३॥

क्षीरें पूजिला क्षीरसागरू । तेवीं द्रव्यें द्रव्योपचारू ।

हा जीवनपूजाप्रकारू । जाण निर्धारू उद्धवा ॥२४॥

जीवा जीववी जीवन । त्या जीवना मी निजजीवन ।

जीवनें पूजिजे जीवन । जेवीं समुद्रपूजन तरंगीं ॥२५॥

’नद्यस्तृप्यंतु समुद्रास्तृप्यंतु’ । हें जळेंचि जळ पूजिजेतू ।

पूज्यपूजकां एकत्व येथू । हेचि वेदोक्तू विधिपूजा ॥२६॥

जीवनें पूजिजे जीवन । हें आठवें पूजास्थान ।

ऐक पृथ्वीचें पूजन । श्लोकार्धे संपूर्ण सांगेन ॥२७॥

. . .