श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक १ ला व २ रा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

आरंभ   श्लोक ३ रा व ४ था

श्रीभगवानुवाच ।

न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च ।

न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥१॥

व्रतानि यज्ञश्छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमाः ।

यथावरुन्धे सत्सङ्गः सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥२॥

मज वश करावयालागीं । सामर्थ्य नाहीं अष्टांगयोगीं ।

नित्यानित्यविवेक जगीं । आंगोवांगी मज न पवे ॥२४॥

प्रकृतिपुरुषविवंचना । अखंड आलोडितां मना ।

पावावया माझिया स्थाना । सामर्थ्य जाणा त्या नाहीं ॥२५॥

धर्म अहिंसादिसहित सत्य । त्यांचेनि मी नव्हें प्राप्त ।

मुख्य वेदाध्ययनेंही मी अप्राप्त । साङ्ग समस्त जरी पढिले ॥२६॥

तेथ तपें कायसीं बापुडीं । पंचाग्नि असार परवडी ।

कृच्छ्रचांद्रायणें झालीं वेडीं । त्यांचे जोडी मी न जोडें ॥२७॥

देहगेह सांडूनि उदास । विरजाहोमीं हवी सर्वस्व ।

साधनीं अतिश्रेष्ठ संन्यास । त्यासी मी परेश नातुडें ॥२८॥

करितां श्रौतस्मार्तकर्मांसी । कर्मठें झालीं पानपिसीं ।

तरी मी नाकळें त्यांसी । क्लेश होमेंसीं कष्टतां ॥२९॥

गोदान भूदान तिलदान । पान देतां धनधान्य ।

त्यांसीं मी नाटोपें जाण । दानाभिमान न वचतां ॥३०॥

संकटचतुर्थी ऋषिपंचमी । विष्णुपंचक बुधाष्टमी ।

अनेक व्रतें करितां नेमीं । ते मी कर्मीं नातुडें ॥३१॥

अश्वमेघ राजसूययाग । सर्वस्व वेंचूनि करितां साङ्ग ।

माझे प्राप्तीसी नव्हतीचि चांग । तेणें मी श्रीरंग नाटोपें ॥३२॥

हो कां वापी कूप आराम । वृक्षरोपण वनविश्राम ।

आचरतां स्मार्तकर्म । मी आत्माराम न भेटें ॥३३॥

नाना छंद रहस्यमंत्र । विधिविधाने अतिविचित्र ।

सामर्थ्यें अतिविशेष पवित्र । नव्हती स्वतंत्र मत्प्राप्ती ॥३४॥

पुष्करादि नाना तीर्थें । पापनिर्दळणीं अतिसमर्थें ।

शीघ्र पावावया मातें । सामर्थ्य त्यांतें असेना ॥३५॥

यमनियम अहर्निशीं । जे सदा शिणती साधनेंसीं ।

ते यावया माझ्या द्वारासी । सामर्थ्य त्यांसी असेना ॥३६॥

उद्धवा यमनियमनिर्धार । एकुणिसावे अध्यायीं सविस्तर ।

तुज मी सांगेन साचार । संक्षेपाकार बारावा ॥३७॥

ते यमनियम बारा बारा । आणि सकळ साधनसंभारा ।

यावया माझिया नगरा । मार्गु पुढारा चालेना ॥३८॥

ते गेलिया संतांच्या दारा । धरूनि साधूच्या आधारा ।

अवघी आलीं माझ्या घरां । एवं परंपरा मत्प्राप्ती ॥३९॥

तैसी नव्हे सत्संगती । संगें सकळ संगांतें छेदिती ।

ठाकठोक माझी प्राप्ती । पंगिस्त नव्हती आणिका ॥४०॥

किडी भिंगुरटीच्या संगतीं । पालटली स्वदेहस्थिती ।

तेवीं धरिलिया संतांची संगती । भक्त पालटती मद्रूपें ॥४१॥

केवळ पाहें पां जडमूढें । चंदनासभोंवतीं झाडें ।

तीं सुगंध होऊनि लांकडें । मोल गाढें पावलीं ॥४२॥

तीं अचेतन काष्ठें सर्वथा । चढलीं देवब्राह्मणांचे माथां ।

त्यांचा पांग पडे श्रीमंता । राजे तत्त्वतां वंदिती ॥४३॥

तैशी धरिल्या सत्संगती । भक्त माझी पदवी पावती ।

शेखीं मजही पूज्य होती । सांगों किती महिमान ॥४४॥

संतसंगतीवेगळें जाण । तत्काळ पावावया माझें स्थान ।

आणिक नाहींच साधन । सत्य जाण उद्धवा ॥४५॥

मागां बोलिलीं जीं साधनें । तीं अवघींही मलिन अभिमानें ।

ऐक तयांचीं लक्षणें । तुजकारणें सांगेन ॥४६॥

अष्टांगयोगीं दुर्जयो पवन । सर्वथा साधेना जाण ।

साधला तरी नागवण । अनिवार जाण सिद्धींची ॥४७॥

नित्यानित्यविवेकज्ञान । तेथ बाधी पांडित्य‍अभिमान ।

प्रबळ वांच्छी धनमान । ज्ञानचि विघ्न ज्ञान्यासी ॥४८॥

अहिंसाधर्म करितां जनीं । धर्मिष्ठपणीं गाळिती पाणी ।

गाळितां निमाल्या जीवश्रेणी । अधर्मपणीं तो धर्म ॥४९॥

करितां वेदाध्ययन । मुख्य वेदें धरिलें मौन ।

पठणमात्रें मी नातुडें जाण । याजनदान वांच्छिती ॥५०॥

तप करूं जातां देहीं । क्रोध तापसांच्या ठायीं ।

परता जावों नेदी कंहीं । वाढला पाहीं नीच नवा ॥५१॥

सर्वस्वत्यागें संन्यासग्रहण । तेथही न जळे देहाभिमान ।

व्यर्थ विरजाहोम गेला जाण । मानाभिमान बाधिती ॥५२॥

श्रौत स्मार्त कर्म साङ्ग । इष्टापूर्त जे कां याग ।

तेथ आडवा ठाके स्वर्गभोग । कर्मक्षय रोग साधकां ॥५३॥

नाना दानें देतां सकळ । वासना वांच्छी दानफळ ।

कां दातेपणें गर्व प्रबळ । लागला अढळ ढळेना ॥५४॥

अनंतव्रतें व्रती झाला । चौदा गांठीं देवो बांधला ।

शेखीं अनंतातें विसरला । देवो हरविला हातींचा ॥५५॥

नाना यज्ञ करितां विधी । मंत्र तंत्र पात्रशुद्धी ।

सहसा पावों न शके सिद्धी । पावल्या बाधी फळभोगू ॥५६॥

नाना छंदें रहस्यमंत्र । विकळ हों नये उच्चार ।

मंत्रीं मंत्र रचिले साचार । चळले अपार मंत्रवादी ॥५७॥

भगवीं करूनि तांबडीं । तीर्थाभिमानें जाले कापडी ।

भिके लागलीं बापुडीं । नाहीं अर्धघडीं विश्रांती ॥५८॥

यमनियम बारा बारा । करितां अखंड बोरबारा ।

चोविसांमाजीं यांचा उभारा । नेणती सोयरा पंचविसावा ॥५९॥

एवं सांगीतल्या साधनांसी । आपमतीं करितां त्यांसी ।

बाधकता आहे सर्वांसी । ते म्यां तुजपासीं सांगीतली ॥६०॥

करितां साधनें आपमतीसी । तेणें विघ्नें उपजती ऐसी ।

तींच साधनें साधु उपदेशीं । सर्वही सिद्धीसी पावती ॥६१॥

साधु न सांगतां निर्धारीं । नाना साधनें हा काय करी ।

कोण विधान कैसी परी । निजनिर्धारीं कळेना ॥६२॥

न करितां साधनव्युत्पत्ती । केवळ जाण सत्संगती ।

मज पावले नेणों किती । तें मी तुजप्रती सांगेन ॥६३॥

. . .