श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : आरंभ

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक २४ वा   श्लोक १ ला

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥

ॐ नमो जी अनादि हंसा । हंसरूपा जी जगदीशा ।

तूं सद्‍गुरु परमहंसा । परमपरेशा परिपूर्णा ॥१॥

उभयपक्षेंवीण देख । तुझे शोभती दोनी पांख ।

शुद्धसत्त्वाहोनि चोख । स्वरूप सुरेख सोज्वळ ॥२॥

हंस बोलिजे शुभ्रवर्ण । तुझी हंसता विलक्षण ।

सांडोनियां सकळ वर्ण । हंसपण तुज शोभे ॥३॥

विकासल्या सुवर्णपंकजें । इतर हंसीं तेथें क्रीडिजे ।

प्रेमें उत्फुल्लित कमळ जें । तुवां क्रीडिजे ते ठायीं ॥४॥

मानससरोवरीं वस्ती हंसासी । तूं मानसातीत रहिवासी ।

हंसा उत्पतन आकाशीं । तुझें चिदाकाशीं उड्डाण ॥५॥

विवेकचंचूचिया मुद्रा । स्वभावें निवडिसी क्षीरनीरां ।

मग सांडोनियां असारा । शुद्ध सारा सेविसी ॥६॥

ऐसिया हंसा जी सुकुमारा । मुक्तमोतियांचा तुज चारा ।

जीं कां वैराग्यशुक्तिद्वारा । चित्सागरामाजीं झालीं ॥७॥

सर्वथा नातळोनि क्षिती । निरालंब मार्गाप्रती ।

चालणें चालसी हंसगती । हे गमनशक्ती अभिनव ॥८॥

अभिन्न स्वभावतां निज‍अंशीं । चिन्मात्रवागीश्वरी तूं वाहसी ।

हंसवाहिनी आख्या ऐशी । तुझेनि अंशेंसीं तीस झाली ॥९॥

तुझेनि चालविल्या सरस्वती चाले । तुवां बोलविल्या वेदू बोले ।

तुवां चेतविल्या प्राण हाले । तुझेनि वाचाळें वाग्देवी वदे ॥१०॥

झाली वागीश्वरी वाग्देवता । तियेसी तुझेनि वाचाळता ।

जेवीं कां वेणु वाजे मधुरता । परी वाजविता तो भिन्न ॥११॥

एवं वाच्य वचन वक्ता । तूंचि वागीश्वरी तूंचि वदता ।

आपुल्या हंसरूपाची कथा । स्वभावतां बोलविसी ॥१२॥

बोलावया महाकवीच्या ठायीं । तुंवा वागीश्वरी द्योतिली पाहीं ।

ते हंसरूपाची नवाई । अभिनव कांहीं बोलवी ॥१३॥

तो तूं सर्वभूतीं समान । हंसस्वरूपी श्रीजनार्दन ।

त्याचे वंदितां निजचरण । जन्ममरण पळालें ॥१४॥

आपभयें पळतां त्यासी । लपणी मिळाली भ्रमापाशीं ।

जन्मामागे मरणासी । ठावू वसतीसी दीधला ॥१५॥

यालागीं भ्रमामाजीं जो पडला । तो जन्ममरणांसी आतुडला ।

मग न सुटे कांहीं केल्या । यंत्रीं पडला भ्रमचक्रीं ॥१६॥

तेथ राहाटमाळेच्या परी । जन्ममरणांचे पडे यंत्रीं ।

एकाची सोसी भरोवरी । तंव दुसरें शिरीं आदळे ॥१७॥

तें निस्तरावया जन्ममरण । तुज सोहंहंसाचें स्मरण ।

जैं कां करी सावधान । भ्रममोचन तैं होय ॥१८॥

तो तूं परमात्मा परमहंसू । परब्रह्मैक पूर्ण परेशू ।

ब्रह्मपुत्रांसी उपदेशू । करावया हंसू झालासी ॥१९॥

तें हंसमुखींचें निरूपण । बोलावया बोलका श्रीशुक जाण ।

त्या वचनार्थातें लेवून । परम पावन परीक्षिती ॥२०॥

त्या हंसाचें हंसगीत । कृष्ण उद्धवासी सांगत ।

श्रोतां व्हावें दत्तचित्त । अचुंबित निजबोधू ॥२१॥

तो हा तेरावा अध्यावो । अत्यादरें सांगे देवो ।

तें ऐकतां उद्धवो । विषयविलयो देखेल ॥२२॥

तेरावे अध्यायीं निरूपण । सत्त्ववृद्धीचें कारण ।

विद्याउद्‍भवक्रमू जाण । अतिसुलक्षण सोपारा ॥२३॥

हंस‍इतिहासाचा योगू । स्वयें सांगेल श्रीरंगू ।

तेणें चित्तासी विषयवियोगू । सुगम साङ्ग सांगेल ॥२४॥

द्वादशाध्यायाचे अंतीं । करूनि सद्‍गुरूचीं भक्ती ।

पावोनि विद्याकुठारप्राप्ती । छेदावा निश्चितीं जीवाशयो ॥२५॥

छेदिल्या जीवाचें जीवपण । सकळ सांडावें साधन ।

हें उद्धवें ऐकूनि जाण । प्रतिवचन नेदीच ॥२६॥

उद्धवाचे जीवींचा भावो । सखोल हृदयींचा अभिप्रावो ।

सकळ आकळोनियां सद्‍भावो । स्वयें श्रीकृष्णदेवी बोलत ॥२७॥

म्हणसी लागोनि सूत्र त्रिगुण । जीवासी आलें जीवपण ।

ते अंगीं असतां तिनी गुण । सद्विद्या जाण उपजेना ॥२८॥

तोंडींचा खिळू नव्हता दूरी । नारेळजळ न चढे करीं ।

तेवीं गुण न वचतां निर्धारीं । विद्या कैशापरी उपजेल ॥२९॥

ऐसा आशंकेचा भावो । जाणोनियां श्रीवासुदेवो ।

तिहीं श्लोकीं तो पहा हो । गूढाभिप्रावो निरसितू ॥३०॥

. . .