श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक ३५ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक ३४ वा   श्लोक ३६ वा

दृष्टिं ततः प्रतिनिवर्त्य निवृत्ततृष्णः । तूष्णीं भवेन्निजसुखानुभवो निरीहः ।

संदृश्यते क्व च यदीदमवस्तुबुद्ध्या । त्यक्तं भ्रमाय न भवेत् स्मृतिरानिपातात् ॥३५॥

पूर्विल्या भजनपरिपाटीं । सहजें निर्मळ झाली दृष्टी ।

मिथ्या सांसारिक त्रिपुटी । हा निर्धार पोटीं दृढ झाला ॥५८॥

तेथें सांसारिक त्रिपुटी । सांडूनि उपरमवितां दृष्टी ।

मज हृदयस्थासी होय भेटी । जेवीं सुवर्णदृष्टीं अळंकारू ॥५९॥

तेथ दृष्य द्रष्टा दर्शन । मोडूनि त्रिपुटीचें भान ।

तेचि धारणा तेंचि ध्यान । तेथ समाधान धरावें ॥५६०॥

तेंचि अंगें व्हावया आपणा । सांडावी सकळ तृष्णा ।

वाचेसी धरावें महामौना । देहचेष्टा जाणा आवराव्या ॥६१॥

सांडावी वेदशास्त्रव्युत्पत्ति वाड । सांडावी वाग्वादबडबड ।

भगवद्‍भावो धरावा दृढ । जेणें आशेचें बूड समूळ छेदे ॥६२॥

काया वाचा आणि मन । दृढ आवरावें आपण ।

तुटों नेदावें अनुसंधान । सदा सावधान निजरूपीं ॥६३॥

ते स्वरूपसुखीं लोधल्या जाण । देहाचें स्फुरेना देहपण ।

अहंकारेंसीं मावळे मन । स्वानंद पूर्ण वोसंडे ॥६४॥

तेथ संमुख ना पाठिमोरें । एकपण ना दुसरें ।

देवो भक्त हेंही नुरे । सुखें सुखभरें सुखरूप ॥६५॥

मी एक सुखरूप आहें । वेगळेपणें ठावें नोहे ।

येणे आत्मानुभवें राहे । एवढी प्राप्ती होये मद्‍भक्तां ॥६६॥

म्हणाल काष्ठाच्या परी त्यासी । पडला असेल अहर्निशीं ।

हेंही न घडे गा तयासी । सांडूनि हेतूसी देहीं वर्ते ॥६७॥

तोही प्रारब्धाचेनि बळें । आहारनिद्रादि खेळेंमेळें ।

देहींचीं कर्में करितां सकळें । सर्वथा नातळे देहबुद्धी ॥६८॥

दंड काढोनि नेलिया कुंभारें । पहिले भवंडीं चक्र फिरे ।

तेवीं प्रारब्धाचेनि संस्कारें । कर्मानुसारें देह वर्ते ॥६९॥

कुलालचक्रीं बैसली माशी । न हालतां भोंवे चक्रासरसी ।

कोटी फेरे म्हणती तिसी । तेवीं मुक्तासी देहकर्में ॥५७०॥

यापरी देहकर्मीं वर्ततां । ज्ञाता न म्हणे अहं कर्ता ।

जेवीं वार्‍याचिया स्वभावता । दिसे चपळता गलितपत्रीं ॥७१॥

जेवीं कां पुरुषासवें छाया असे । परी ते छायेसी पुरुष न बैसे ।

तेवीं ज्ञात्यासवेंही देह दिसे । परी तो देहदोषें मैळेना ॥७२॥

निजछायेसी बैसों जातां । छायाचि पळे तत्त्वतां ।

तेवीं मद्‍भक्तीं माया पाहतां । माया स्वभावतां मिथ्यात्वें पळे ॥७३॥

हो कां मुक्ताफळांची माळा । भ्रमें सर्परूप भासे डोळां ।

तेचि भ्रमांतीं घालितां गळां । नुपजे कंटाळा सर्पभयाचा ॥७४॥

तेवीं अधमोत्तम योनी । कां वंद्यनिंद्य जे जनीं ।

ते मी म्हणतां ज्ञानी । शंका न मानी देहमिथ्यात्वें ॥७५॥

यापरी ते अतिसज्ञान । जाणोनि देहाचें मिथ्याभान ।

देहकर्मीं वर्ततां जाण । देहाचें देहपण स्फुरेना ॥७६॥

तो देहो सर्वांगीं तोडितां । कां वृकव्याघ्रादिकीं फाडितां ।

कां अग्निमाजीं धडाडितां । त्यासी देह‍अहंता स्फुरेना ॥७७॥

आपुली छाया देखिली शूळीं । तीलागीं पुरुष न तळमळी ।

तेवीं देहाची होत होळी । ज्ञाता न डंडळी निजबोधें ॥७८॥

म्हणाल देहसंगें वर्ततां । केवीं बाधीना देह‍अहंता ।

सांडूनि अंगींची क्षारता । लवण वर्ततां उरे कैसें ॥७९॥

हिंग सांडूनि आपुली घाणी । केवीं राहेल सुगंधपणीं ।

निःशेष सांडोनि अंगींचें पाणी । केळी केळीपणें उरे कैंची ॥५८०॥

न झुंझें म्हणोनि रणीं रिघतां । जेवीं कां घाय वाजती माथां ।

तेवीं देहसंगें वर्तता । देह‍अहंता सोडीना ॥८१॥

येविषयीं ऐका सावधान । ज्ञात्यासी देहाचें बाधीना भान ।

तेथें स्फुरे जो अभिमान । तो भर्जित जाण बीज जैसें ॥८२॥

भर्जित बीजें जाण । हों शके क्षुधाहरण ।

परी करितां बीजारोपण । अंकुर जाण त्या नाहीं ॥८३॥

चित्रामाजीं व्याघ्र दिसे । परी बाधकत्व त्यासी नसे ।

तेवीं भर्जित अभिमानशेषें । बाधा नसे ज्ञात्यासी ॥८४॥

चित्रींच्या वाघासी जाण । निःशेष नाहीं व्याघ्रपण ।

तेवीं मुक्तांच्या देहासी जाण । देहपण असेना ॥८५॥

दृढ ठसावल्या चैतन्यघन । स्वरूपीं वृत्ति होय निमग्न ।

तेव्हां दिसे तेंही भर्जित भान । तेंही स्फुरण निमालें ॥८६॥

ऐशी मावळल्या स्मृती । ज्ञात्याची वर्तती स्थिती ।

स्वयें सांगतु श्रीपती । यथानिगुती निजबोधें ॥८७॥

सर्व कर्मी वर्ततां जाण । देहाचें स्फुरेना देहपण ।

तें मुख्य समाधिलक्षण । स्वयें श्रीकृष्ण सांगत ॥८८॥

. . .