श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक २ व ३ रा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक १ ला   श्लोक ४ था

केचित्षडिंवशतिं प्राहुरपरे पंचविंशतिम् ।

सप्तैके नव षट्‌ केचिच्चत्वार्येकादशापरे ॥२॥

केचित्सप्तदश प्राहुः, षोडशैके त्रयोदश ।

एतावत्त्वं हि संख्यानामृषयो यद्विवक्षया ॥३॥

येथ तत्त्वसंख्या मतवाद । ऋषीश्वरांमाजीं विवाद ।

त्या विवादाचे शब्द । ऐक विशद सांगेन ॥४०॥

एक म्हणे तत्त्वें ’सव्वीस’ । दुजा म्हणे उगा बैस ।

बहु बोलावया नाहीं पैस । तत्त्वें ’पंचवीस’ नेमस्त ॥४१॥

तिजा म्हणे तुम्हीं येथ । कैसेनि वाढविलें स्वमत ।

तत्त्वें नेमस्तचि ’सात’ । कैंचीं बहुत बोलतां ॥४२॥

एक म्हणे हें अभिनव । बोलतां न लाजती मानव ।

वृथा बोलाची लवलव । तत्त्वें ’नव’ नेमस्त ॥४३॥

तंव हांसोनि बोले एक । सांपे सज्ञान झाले लोक ।

मिथ्या बहु तत्त्वजल्पक । ’तत्त्वषटूक’ नेमस्त ॥४४॥

एक म्हणती परते सरा । नेणा तत्त्वसंख्याविचारा ।

तत्त्वें नेमिलींच ’अकरा’ । बडबड सैरा न करावी ॥४५॥

दुजा म्हणे तत्त्वविचारा । नेणोनि धरिसी अहंकारा ।

पुसोनियां थोरथोरां । तत्त्वें ’सतरा’ नेमस्त ॥४६॥

एक म्हणे व्युत्पत्तिबळा । कां व्यर्थ पिटाल कपाळा ।

न कळे भगवंताची लीळा । तत्त्वें ’सोळा’ नेमस्त ॥४७॥

एक म्हणे या गर्वितां पोरां । कोण पुसे तत्त्वविचारा ।

तत्त्वें नेमस्तचि ’तेरा’ । निजनिर्धारा म्यां केलें ॥४८॥

एक म्हणे सांडा चातुरी । तत्त्वें नेमस्तचि ’चारी’ ।

दुजा म्हणे या कायशा कुसरी । तत्त्वें निर्धारीं ’दोनचि’ ॥४९॥

तिजा म्हणे वाचाट लोक । कोणें धरावें यांचें मुख ।

निजनिर्धारीं तत्त्व ’एक’ । एकाचा अनेक विस्तार ॥५०॥

एवं मतपरंपरा नाना मतीं । ऋषीश्‍वरीं वेंचितां युक्ती ।

तुझ्या तत्त्ववादाची निश्चिती । कोणें इत्थंभूतीं मानावी ॥५१॥

गायन्ति पृथगायुष्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि

तूं निजात्मा परमेश्वर । तुज जाणावया ऋषीश्वर ।

वेंचूनि युक्तीचे संभार । तत्त्वविचार बोलती ॥५२॥

स्वामीनें सांगितलें तत्त्व एक । ऋषीश्वर बोलती अनेक ।

येचिविषयींचें निष्टंक । मज आवश्यक सांगावें ॥५३॥

एवं या तत्त्वनिश्चयासी । मज सांगावया योग्य होसी ।

ऐसा विनविला हृषीकेशी । तो उद्धवासी तुष्टला ॥५४॥

जीं जीं ऋषीश्वर बोलती । तीं तीं तत्त्वें सत्य होतीं ।

हें सर्वज्ञ ज्ञाते जाणती । तेचि अर्थी हरि बोले ॥५५॥

. . .