श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक २९ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक २८   श्लोक ३० वा

श्रीभगवानुवाच- प्रकृतिः पुरुषश्चेति विकल्पः पुरुषर्षभ ।

एष वैकारिकः सर्गो गुणव्यतिकरात्मकः ॥२९॥

प्रकृति पुरुष हे दोनी । सदा अत्यंत वेगळेपणीं ।

जैसा दिवस आणि रजनी । एक लोपोनी एक प्रबळे ॥२८०॥

दिवस लोपतांचि जाण । अंधकारेंसीं परिपूर्ण ।

घेऊनियां ताराग्रहगण । रात्री आपण उल्हासे ॥८१॥

तेवीं लोपतां पुरुषाचें भान । घेऊनि कार्येंसीं कारणगुण ।

ज्ञानाज्ञानेंसीं परिपूर्ण । प्रकृति जाण थोरावे ॥८२॥

येथ मुख्यत्वें जो देहाकार । तेंचि प्रकृतीचें दुर्ग थोर ।

तेथें ठेविला ठाणेदार । देहअहंकार महायोद्धा ॥८३॥

जो जिवलग विश्वासाचा । प्रकृतीस विश्वास त्याचा ।

तो नेटका झुंझार दुर्गींचा । भरभारु तेथींचा तो वाहे ॥८४॥

तेथ अभिमानें आपण । प्रकृतीस निर्भय देऊनि जाण ।

घालूनि सामग्री विकारभरण । दुर्ग दारुण बळकाविलें ॥८५॥

ऐक उद्धवा पुरुषश्रेष्ठा । निजप्रकृतीचिया निष्ठा ।

देहदुर्गी अभिमान लाठा । जाहला वरिष्ठा या हेतू ॥८६॥

देहदुर्गीं गुण अहंकार । दुर्गसामग्रीविकार ।

अवघी प्रकृतीच साचार । तदाकार भासत ॥८७॥

गगनीं गंधर्वनगर जाण । माडया गोपुरें वन उपवन ।

तैशी प्रकृति आपण । नानाकारें जाण भासत ॥८८॥

जैशी मृगजळाची सरिता । दुरोनि दिसे प्रवाहतां ।

तेवीं प्रकृतीची सर्वथा । नानाकारता आभासे ॥८९॥

ऐसें प्रकृतिदुर्ग महाथोर । तेथें नाना सामग्रीविकार ।

जे जे घाली अहंकार । ते ऐक साचार सांगेन ॥२९०॥;

. . .