श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक ५१ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक ५० वा   श्लोक ५२ वा

सत्त्वसङगादृषीन् देवान् रजसा सुरमानुषान् ।

तमसा भूततिर्यक्‍त्वं भ्रामितो याति कर्मभिः ॥५१॥

देहाभिमानाचिये स्थिती । त्रिगुण गुणांचीं कर्में होती ।

तेणें त्रिविध संसारप्राप्ती । ऐक निश्चितीं उद्धवा ॥९६॥

न करितां कृष्णार्पण । सात्त्विक कर्म कीजे आपण ।

तेणें क्षोभें सत्त्वगुण । उत्तम देह जाण उपजवी ॥९७॥

सत्त्वाच्या अतिउत्कर्षगतीं । देवऋषि ब्रह्मऋषि होती ।

सत्त्वाच्या समसाम्यस्थितीं । कल्पायु जन्मती आजानुबाहो ॥९८॥

सत्त्वगुणें क्रियायुक्त । स्वर्गीं देव होती स्वर्गस्थ ।

भोगक्षयें अधःपात । या योनीं जनित सत्त्वगुणें ॥९९॥

आश्रयूनि राजस गुण । करितां राजस कर्माचरण ।

तेणें क्षोभला रजोगुण । योनि कोण उपजवी ॥६००॥

राजस कर्म ब्रह्मीं अर्पिती । ते दैत्यही भगवद्भक्त होती ।

जे रजउत्कर्षें भोग वांछिती । ते असुर होती महायोद्धे ॥१॥

रजोगुणें स्वकर्माचरण । तेणें कर्में जन्मती ब्राह्मण ।

रजतारतम्यें जाण । चारी वर्ण जन्मती ॥२॥

तामसाचे संगतीं जाण । करितां तमिष्ठ कर्माचरण ।

तेणें क्षोभला जो तमोगुण । तो नीच योनी दारुण उपजवी ॥३॥

भूत प्रेत पिशाचक । तिर्यग्योनि असंख्य ।

वृक्ष पर्वत पाषाण देख । या योनी अनेक भोगवी ॥४॥;

आशंका ॥ कर्म त्रिगुणात्मक साचार । परी कर्मफळभोक्ता ईश्वर ।

हा वेदशास्त्रें विचार । केला निर्धार तुम्हींही ॥५॥

देहसाक्षित्वें आत्मा निराळा । ऐसा गतश्लोकीं केला निर्वाळा ।

जैं कर्मफळभोक्ता कर्मावेगळा । तैं कर्मफळा केवीं भोगी ॥६॥

ऐसें आशंकेचें अंतर । जाणोनियां शाङर्गधर ।

तोचि अथाचें उत्तर । विशद साचार सांगत ॥७॥

. . .