श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : आरंभ

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक ५४ व ५५ वा   श्लोक १ ला

श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥

जय जय सद्गुरु परम । जय जय सद्गुरु पुरुषोत्तम ।

जय जय सद्गुरु परब्रह्म । ब्रह्मा ब्रह्मनाम तुझेनी ॥१॥

जय जय सद्गुरु चिदैक्यस्फूर्ती । जय जय सद्गुरु चिदात्मज्योति ।

जय जय सद्गुरु चिन्मूर्ती । मूर्तामूर्ती चिद्रूप ॥२॥

जय जय सद्गुरु सत्क्षेत्रा । जय जय सद्गुरु सत्पात्रा ।

जय जय सद्गुरु सन्मात्रा । सदैकाक्षरा सद्रूपा ॥३॥

जय जय सद्गुरु स्वानंदमान । जय जय सद्गुरु स्वानंदपूर्ण ।

जय जय सद्गुरु स्वानंदघन । आनंदा गोडपण तुझेनी ॥४॥

जय जय सद्गुरु देवअग्रणी । जय जय देवशिरोमणी ।

सकळ देव लागती चरणीं । देव चूडामणी गुरुराया ॥५॥

जय जय जीवादिजीवा । जय जय शिवादिशिवा ।

जय जय देवादिदेवा । जय जय अभिनवा गुरुराया ॥६॥

जय जय सद्गुरु सुखसंपन्ना । जय जय सद्गुरु सुखनिधाना ।

जय जय सद्गुरु सुखैकघना । सुखा सुखपणा तुझेनि ॥७॥

तुझेनि सुखा निजसुख घडे । तुझेनि बोधा निजबोध आतुडे ।

तूजेनि ब्रह्मा ब्रह्मत्व जोडे । तुजेनि पडिपाडें तूं एकु ॥८॥

ऐसा श्रीगुरु तूं अनंत । तुझ्या स्वरुपासी नाहीं अंत ।

तो तूं होऊनि कृपायुक्त । निजस्वरुप बोधित निजभक्तां ॥९॥

आपुलें निजरुप बोधून । नुरविशी देवभक्तपण ।

त्याहीवरी निजभजन । अद्वयें पूर्ण करविशी ॥१०॥

गंगा मिळोनि सागरीं । मीनली तळपे तयावरी ।

तेवीं भक्त मिळोनि तुजमाझारीं । तुझें भजन करी तुझेनि ॥११॥

अद्वय करितां तुझी भक्ती । तूं संतोषसी यथानिगुती ।

संतोषोनि शिष्याहातीं । निजात्मसंपत्ती अर्पिशी ॥१२॥

अर्पूनि निजात्मभरभार । शिष्य गुरुत्वें करिशी थोर ।

हा अतिलाघवी चमत्कार । अतर्क्य विचार तर्केना ॥१३॥

जें अतर्क्य वेदशास्त्रांसी । ज्यालागीं वेद विवादिती अहर्निशीं ।

तें तूं क्षणार्धें बोधिसी । सच्छिष्यासी निजबोधें ॥१४॥

तुझ्या निजबोधाची हातवटी । पढतां वेदवेदांतकोटी ।

तरी अलक्ष्य लक्षेना दृष्टीं । सर्वार्थीं गोष्टी अगम्य ॥१५॥

बहुत कळलें कळलें म्हणती । नानापरीच्या युक्ति चाळिती ।

परी ते न कळोनि वोसणती । जेवीं शुक बोलती सुभाषितें ॥१६॥

यालागीं तुझी बोधकशक्ती । अगम्य सर्वांशीं सर्वार्थीं ।

तुझी लाधल्या कृपायुक्ती । अगम्य अपवती सुगमत्वें ॥१७॥

जें अगम्य श्रीभागवत । त्याहीमाजीं एकादशार्थ ।

प्राकृत करविला यथार्थ । बाप समर्थ कृपाळू ॥१८॥

दधि मंथूनी समस्त । जेवीं माता काढी नवनीत ।

तें आयितें बाळकाहातीं देत । तैसें केलें येथ जनार्दनें ॥१९॥

वेदशास्त्रांचें निजमथित । व्यासें काढिलं श्रीभागवत ।

त्या भागवताचा मथितार्थ । जाण निश्चित एकादश ॥२०॥

त्या एकादशाचें गोडपण । सर्वथा नेणें मी आपण ।

तें जनार्दनें करुनि मथन । सारांश पूर्ण मज दीधला ॥२१॥

तो स्वभावें घालितां तोंडीं । लागली एकादशाची गोडी ।

त्या गोडपणाच्या आवडीं । टीका चढोवढीं चालिली ॥२२॥

यालागीं एकादशाची टीका । एकला कर्ता नव्हे एका ।

एकीं एक मिळोनि देखा । ग्रंथ नेटका निर्वाळिला ॥२३॥

मागेंपुढें एक एका । हें एकाद्शाचें रुप देखा ।

तेणें एकपणें चालिली टीका । साह्य निजसखा जनार्दन ॥२४॥

जनार्दनें पैं आपुलें । एकीं एकपण दृढ केलें ।

तेचि एकादशाचे अर्था आलें । एकीं मीनलें एकत्व ॥२५॥

जेवीं जेवणीं गोड घांस । तेवीं भागवतीं एकादश ।

त्याहीमाजीं अष्टाविंश । अतिसुरस साजिरा ॥२६॥

सर्वांगीं शिर प्रधान । तैसा अठ्ठाविसावा जाण ।

तेथील जें कां निरुपण । तो स्वानंद जाण सोलींव ॥२७॥

तो हा अठ्ठाविसावा अध्यावो । ब्रह्मसुखचा निजनिर्वाहो ।

उद्धवें न पुसतां पहा हो । स्वयें देवाधिदेवो सांगत ॥२८॥

उद्धवें न करितां प्रश्न । कां सांगताहे श्रीकृष्ण ।

येचि अर्थींचें निरुपण । सावधान परिसावें ॥२९॥

उद्धव कृष्णोक्तीं निजज्ञान । पावोनि झाला ज्ञानसंपन्न ।

तेणें येऊं पाहे ज्ञानाभिमान । जाणपण अनिवार ॥३०॥

जग मूर्ख मी एक ज्ञाता । ऐशी वाढती जे अहंता ।

ते गुणदोषांची कथा । दावील सर्वथा सर्वत्र ॥३१॥

जेथ गुणदोषांचें दर्शन । तेथ निःशेष मावळे ज्ञान ।

येथवरी ज्ञानाभिमान । बाधक जाण साधकां ॥३२॥

अभिमान बाधी सदाशिवा । तोही आणिला जीवभावा ।

तेथ मनुष्याचा कोण केवा । अहंत्वें जीवा मुक्तता कैंची ॥३३॥

गुणदोषांचें दर्शन । जैं ईश्वर देखे आपण ।

तोही नाडूं पाव जाण । इतरांचा कोण पडिपाडु ॥३४॥

यापरी गुणदोषदर्शन । साधकां बाधक होय पूर्ण ।

यालागीं त्याचें निवारण । न करितां प्रश्न हरि सांगे ॥३५॥

बाळक नेणे निजहिता । तेथ साक्षेपें प्रवर्ते माता ।

तेवीं उद्धवाचे निजस्वार्था । श्रीकृष्णनाथा कळवळा ॥३६॥

ज्ञानाभिमानाचें बाधकपण । सर्वथा साधकां न कळे जाण ।

यालागीं न करितांही प्रश्न । त्याचें निराकरण हरि सांगे ॥३७॥

उद्धव जन्मला यादववंशीं । यादव निमती ब्रह्मशापेंसीं ।

तेथ वांचवावया उद्धवासी । संपूर्ण ब्रह्मज्ञानासी हरि सांगे ॥३८॥

जेथ देहातीत आत्मज्ञान । तेथ न बाधी शापबंधन ।

हें जाणोनियां श्रीकृष्ण । पूर्ण ब्रह्मज्ञान उपदेशी ॥३९॥

जेवीं साकरेवरी माशी । तेवीं श्रीकृष्णमूर्तीपाशीं ।

प्रीति जडली उद्धवासी । भाव एकदेशी दृढ झाला ॥४०॥

कृष्णापासूनि दुरी जातां । उद्धव प्राण सांडील तत्त्वतां ।

ते मोडावया एकदेशी अवस्था । ब्रह्मसमता हरि सांगे ॥४१॥

एकदेशी झाला भावो । तो श्रीकृष्ण नावडे पहा हो ।

यालागीं देवाधिदेवो । ब्रह्मसमन्वयो स्वयें सांगे ॥४२॥

उद्धव असतां कृष्णाजवळी । ब्रह्मशापें होईल होळी ।

यालागीं त्यासी वनमाळी । सर्वब्रह्मसुकाळीं घालूं पाहे ॥४३॥

कृष्णावेगळा उद्धव जातां । वियोग बाधीना त्याचिया चित्ता ।

ऐशी पावाया सर्वगतता । उद्धव सर्वथा हरि बोधी ॥४४॥

. . .