श्रीएकनाथी भागवत
एकनाथ महाराज Updated: 15 April 2021 07:30 IST

श्रीएकनाथी भागवत : श्लोक ३३ वा

ज्ञानेश्वरीतील उणीव एकनाथी भागवताने भरून काढली.

श्लोक ३२ वा   श्लोक ३४ वा

पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्रमज्ञानमात्मन्यविविक्तमङगः ।

निवर्तते तत्पुनरीक्षयैव, न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥३३॥

संसार तो पूर्वदशे । अति अतर्क्य मायावशें ।

शुद्ध वस्तु बहुधा भासे । गुणकर्मविन्यासें बहुरुप ॥७६॥

नाम रुप व्यक्ति वर्ण । कुळ गोत्र क्रियाचरण ।

यापरी प्रपंच भिन्न । सत्य अज्ञान मानिती ॥७७॥

प्रपंच वस्तूच्या ठायीं अध्यस्त । यालागीं वस्तु तद्रूप भासत ।

स्फटिक नानारंगीं अलिप्त । परी संबंधें भासत तद्रूप ॥७८॥

जग पाहतां यापरी । भिन्न भासे अज्ञानें करीं ।

तेणें आत्मा म्हणती विकारी । नर अविचारी अज्ञानें ॥७९॥

त्या अज्ञानाची होय निवृत्ती । तैं साधकां माझी सुलभ प्राप्ती ।

यालागीं माझी निजभक्ती । म्यां यथानिगुतीं प्रकाशिली ॥४८०॥

साधकांचा निजस्वार्थ । जेणें शीघ्र होय हस्तगत ।

यालागीं सर्वभूतीं भगंवत । हा म्यां निजगुह्यार्थ प्रबोधिला ॥८१॥

हें धरोनियां अनुसंधान । भावें करितां माझें भजन ।

तेथ मावळे मीतूंपण । अविद्येसीं अज्ञान समूळ मिथ्या ॥८२॥

तेथ दृश्य-द्रष्टा-दर्शन । त्रिगुणेंसीं कार्यकारण ।

नुरेचि प्रपंचाचें भान । ब्रह्म परिपूर्ण पूर्णत्वें ॥८३॥

तेथ नाम रुप गुण जाती । नाहीं महाभूतें भूतव्यक्ती।

चैतन्य पूर्ण सहजस्थिती । ब्रह्मीं ब्रह्मस्फूर्ती असेना ॥८४॥

तें उंच ना ठेंगणें । मोठें ना रोड होणें ।

उजू ना वांकुडेपणें। असों नेणे विकारी ॥८५॥

तेथ शीत ना उष्ण । मृदु ना कठिण ।

कडू ना गोडपण । सुखदुःखेंवीण निर्द्वंद्व ॥८६॥

तेथ भेद ना अभेद । बोलतें ना निःशब्द ।

शाहणें ना मुग्ध । देखणें ना अंध चिद्रूपपणें ॥८७॥

तें एथें ना तेथें । येतें ना जातें ।

जवळी ना परतें । सदोदित स्वतःसिद्ध ॥८८॥

तें खातें ना न खातें । तें घेतें ना देतें ।

जीतें ना मरतें । परादिपर तें परात्पर ॥८९॥

तें बद्ध ना मुक्त । नित्य ना अनित्य ।

क्षोभे ना प्रसन्न होत । वस्तु सदोदित सद्रूपत्वें ॥४९०॥

तेथ पाप ना पुण्य । आकार ना शून्य ।

सगुण ना निर्गुण । स्वानंदें पूर्ण सुखरुप ॥९१॥

सर्वभूतीं भगवद्भजन । करुनि माझे भक्तजन ।

माझें निजरुप परिपूर्ण । स्वयें आपण होऊनि ठेले ॥९२॥

त्यांसी संत म्हणोनि कांहीं घेणें । अथवा असंत म्हणोनि सांडणें ।

हें नुरेचि त्यांसी वेगळेपणें । ब्रह्मीं ब्रह्मपणें परिपूर्ण ॥९३॥

बद्धकाळीं बद्धता । आत्मेनि घेतली नाहीं तत्त्वतां ।

अथवा मुक्तकाळींची मुक्तता । आत्मा सर्वथा स्पर्शेना ॥९४॥

आत्मा अविकारी पाहीं । येणें निरुपणें पडे ठायीं ।

जरी म्हणशी कळलें नाहीं । ऐक तेंही सांगेन ॥९५॥

आत्मा सर्वदा नित्य पाहीं । यालागीं त्यासी उत्पत्ति नाहीं ।

’उत्पत्ति’ न लगे ज्याचे ठायीं । तो गर्भासी कंहीं स्पर्शेना ॥९६॥

गर्भजन्म ज्यासी नाहीं । त्यासी देहाचा अभाव पाहीं ।

देहेंवीण ’वृद्धि; कंहीं । त्याचे ठायीं स्पर्शेना ॥९७॥

जो सर्वदा विदेही । कर्म न रिघे त्याच्या ठायीं ।

कर्मेंवीण बद्धता पाहीं । आत्म्यासी कंहीं लागेना ॥९८॥

जो निरवयव साचार । त्यासी एकही न घडे संस्कार ।

ज्यासी नाहीं आकार । त्यासी विकार स्पर्शेना ॥९९॥

जो गर्भजन्माअतीत । मरण रिघों न शके तेथ ।

काळाचाही न लगे घात । क्षयातीत परमात्मा ॥५००॥

न लगे जन्म कर्म मरण । त्यासी विकारी करी कोण ।

वस्तु अविकारी परिपूर्ण । यापरी जाण उद्धवा ॥१॥

निबिड दाटल्या अज्ञान । आत्मा नाहीं न करवे जाण ।

प्रखर झालियाही ज्ञान । आत्मा नवा जाण नुपजवे ॥२॥

ज्ञानाज्ञानीं अलिप्त । आत्मा निर्विकार नित्य ।

येचि अर्थी सदृष्टांत । असे सांगत श्रीकृष्ण ॥३॥

. . .