संत साहित्य

संतांचा अर्थ असा आहे की भक्तांनी बनविलेले धार्मिक साहित्य. जो निर्गुण उपासक आहे त्याला संत म्हटले पाहिजे हे आवश्यक नाही. याअंतर्गत लोकमंगलविद्या ही सर्व सगुण-निर्गुणांकडे येते, परंतु आधुनिकांनी निर्गुण्य भक्तांना "संत" हे नाव दिले आणि आता त्या वर्गात हा शब्द सुरू झाला आहे. "संत" हा शब्द संस्कृतच्या पहिल्या "सत" चा बहुवचन रूप आहे, ज्याचा अर्थ सज्जन आणि धार्मिक व्यक्ती आहे. मराठीमध्ये साधू / सुधारक हा शब्द प्रचलित झाला. ज्ञानेश्वर, एकनाथ, तुकाराम, नामदेव इत्यादी संतांनी अभंग, भजन, गीते बनवून अगाध साहित्य निर्माण केले..

Install App

सर्व पाने

रामनामाने भवरोग नाहीसा होतो, तर देहाचा रोग बरा होणार नाही का !

रामनामाने भवरोग नाहीसा होतो, तर देहाचा रोग बरा होणार नाही का !

१८६२-६३ “रामनामाने भवरोग नाहीसा होतो, तर देहाचा रोग बरा होणार नाही का !” नैमिषारण्यातला आपला मुक्काम संपल्यावर श्री अयोध्येस आले. तेथे त्यांची रामशास्त्री नावाच्या मोठया पंडिताशी गाठ पडली. रामशास्त्री सहकुटुंब...

तुमच्या अंतकाळी मी हजर राहीन, हे माझे वचन घ्या.

तुमच्या अंतकाळी मी हजर राहीन, हे माझे वचन घ्या.

१८६०-६१ “तुमच्या अंतकाळी मी हजर राहीन, हे माझे वचन घ्या.” गुरूंच्या आज्ञेप्रमाणे श्री जेव्हा हिमालयाकडे जाण्यास निघाले तेव्हा तुकामाई स्वतः उमरखेडपर्यंत त्यांना पोचविण्यास आले. आपल्या नव्या शिष्याला म्हणजे श्रींना, आपल्या...

पूर्वी वसिष्ठांनी रामचंद्राला जे दिले, ते मी तुला या क्षणी देतो.

पूर्वी वसिष्ठांनी रामचंद्राला जे दिले, ते मी तुला या क्षणी देतो.

१८५९ “पूर्वी वसिष्ठांनी रामचंद्राला जे दिले, ते मी तुला या क्षणी देतो.” श्री हैद्राबादमध्ये एका नदीच्या काठी एकांत स्थळी बसून विचार करीत होते. त्यांच्या मनात आले की, आपण गुरुशोधार्थ इतके...

तू स्वतःचा खून कर, तू स्वतःला मारून टाक

तू स्वतःचा खून कर, तू स्वतःला मारून टाक

१८५८ श्रीरामकृष्णांनी त्यांना पोटाशी धरले आणि “तू स्वतःचा खून कर, तू स्वतःला मारून टाक “ असे बोलले. अक्कलकोटहून श्री निघाले ते हुमणाबादला श्रीमाणिकप्रभूंच्या दर्शनासाठी गेले. इ. स. १८२१ मध्ये जन्मलेले...

तुझे काम माझ्याकडे नाही.

तुझे काम माझ्याकडे नाही.

१८५७ “तुझे काम माझ्याकडे नाही.” लग्नाचा परिणाम उलटच होऊन श्रींचा जास्तच वेळ ध्यानामध्ये जाऊ लागला. श्रींना आता अगदी मोकळीक मिळाली. त्यांच्या मनामध्ये चाललेली खळबळ ओळखण्याची किंवा समजून घेण्याची पात्रता जवळपास...

याचे लग्न करून द्यावे म्हणजे हा घरी रमू लागेल.

याचे लग्न करून द्यावे म्हणजे हा घरी रमू लागेल.

१८५६ “याचे लग्न करून द्यावे म्हणजे हा घरी रमू लागेल.” कोल्हापूरहून घरी परत आल्यावर श्रींना गोंदवल्यास चैन पडेना. त्यांच्या वागण्यामध्ये फरक पडला. रात्रीच्या वेळी ते जास्त ध्यान करू लागले. तोंडाने...

सदगुरुवाचून जिवाची तळमळ शांत होत नाही.

सदगुरुवाचून जिवाची तळमळ शांत होत नाही.

१८५५ सदगुरुवाचून जिवाची तळमळ शांत होत नाही. श्रींच्या वृत्तीतील फरक आता जाणवू लागला. रोजपहटे नदीवर स्नानाला गेले की दोन-दोन तास तेथेच ध्यानस्थ बसत. एकादशीच्या दिवशी देवाची पूजा करून डोळे झाकून...

मी अगदी चांगली वागेन, पण तू नामाची लाखोली  मात्र खरीच वाहिली पाहिजेस.

मी अगदी चांगली वागेन, पण तू नामाची लाखोली मात्र खरीच वाहिली पाहिजेस.

१८५३-५४ मी अगदी चांगली वागेन, पण तू नामाची लाखोली मात्र खरीच वाहिली पाहिजेस. गणूला आता आठवे वर्ष लागले होते. शाळा बंद झाल्याने घरी श्रींना चैन पडेना. मुलांना घेऊन ते कुणाच्या...

अजून तरी त्याचे नाम घ्या. तो दयाळू आहे, तुमचे कल्याण करील.

अजून तरी त्याचे नाम घ्या. तो दयाळू आहे, तुमचे कल्याण करील.

१८५२ अजून तरी त्याचे नाम घ्या. तो दयाळू आहे, तुमचे कल्याण करील. या वर्षी पतांनी श्रींना गावच्या शाळेत घातले. अण्णा खर्शीकर नावाचे मास्तर ही शाळा चालवीत असत. गावातील पुष्कळ मुले...

नदीकाठी अगदी एकांत असतो, तेथे मन नामात लवकर रंगून जाते.

नदीकाठी अगदी एकांत असतो, तेथे मन नामात लवकर रंगून जाते.

१८५१ नदीकाठी अगदी एकांत असतो, तेथे मन नामात लवकर रंगून जाते. मुंज झाल्यानंतर श्रींची बुद्धी अधिकच अंतर्मुख होऊ लागली. ध्रुव, प्रल्हाद, द्रौपदी, गजेन्द्र इत्यादि भक्तांच्या कथा त्यांनी पंतांच्याकडून वारंवार ऐकल्या...

माझ्या राज्यात भिकारी असा कुणी राहू देणार नाही.

माझ्या राज्यात भिकारी असा कुणी राहू देणार नाही.

१८५० माझ्या राज्यात भिकारी असा कुणी राहू देणार नाही, माझ्या दारी अत्रछत्र घालीन. आजोबांचा सहवास रात्रंदिवस असल्यामुळे ते करतील तसे श्रीमहाराज करीत. या वयापासून ते आजोबांची सेवासुद्धा करू लागले होते....

तैशी दशेची वाट न पाहता । वयसेचिया गांवा न येता ।

तैशी दशेची वाट न पाहता । वयसेचिया गांवा न येता ।

१८४८-४९ तैशी दशेची वाट न पाहता । वयसेचिया गांवा न येता । बाळपणीच सर्वज्ञता । वरी तयाते ॥ श्रीमहाराज तीन वर्षांचे झाल्यावर घरातल्या माणसांची नजर चुकवून एकटेच बाहेर कुठे तरी...